Polskie Towarzystwo
Endokrynologiczne

Laureatami Konkursu o Nagrodę Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego im. Prof. Teresy Starzyńskiej dla młodego członka PTE za najlepszą pracę naukową w obszarze nowotworów neuroendokrynnych opublikowaną w latach 2024 2025 zostali:

Adam Durma (I miejsce)

Opis publikacji: Adam Daniel Durma, Marek Saracyn, Katarzyna Jóźwik-Plebanek, Dorota Brodowska-Kania, Maciej Kołodziej, Wawrzyniec Żmudzki, Grzegorz Kamiński (2025). Complications and outcomes of radioligand therapy in patients with neuroendocrine neoplasms depending on the baseline glomerular filtration rate. European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging, 53(1), 320–329. https://doi.org/10.1007/s00259-025-07418-5

Cel: Zaburzenia funkcji nerek są jednymi z najczęściej opisywanych powikłań leczenia radioligandowego (RLT) chorych na progresujące nowotwory neuroendokrynne (NEN) i stanowią jedno z ograniczeń takiego leczenia. Celem badania była ocena różnic w powikłaniach nerkowych i funkcji szpiku kostnego, jak również wyników leczenia RLT, w zależności od wyjściowej czynnością nerek. Metodyka: Grupa badana obejmowała 127 chorych z progresującymi NEN, którzy przeszli jeden pełny cykl RLT przy użyciu [177Lu]Lu-DOTA-TATE i [90Y]Y-DOTA-TATE. Przed kursem I, kursem IV oraz w trakcie obserwacji długoterminowej oceniano czynność nerek, szpiku kostnego, poziom glukozy i chromograniny A. Wyniki: Terapia radioligandowa nie spowodowało istotnego spadku GFR w trakcie leczenia, jednak w długoterminowej obserwacji zaobserwowano spadek GFR o ponad 6%. Parametry morfologii krwi uległy istotnemu obniżeniu w trakcie leczenia i pozostały obniżone w długoterminowej obserwacji. Stężenie glukozy nie zmieniło się w trakcie leczenia, chociaż odnotowano wzrost o 12 mg/dl w długoterminowej obserwacji. U chorych z wyjściowo niższym GFR nastąpiła paradoksalna poprawa wartości GFR. Kalkulowany procent chorych bez progresji i z przeżyciem po 60 miesiącach od leczenia wynosiły odpowiednio 41,5% i 74%. Ustalono iż RLT powoduje statystycznie, ale nie klinicznie istotne obniżenie wszystkich parametrów morfologii krwi, a początkowo niski wskaźnik GFR wydaje się nie ograniczać możliwości RLT, a nawet możliwy jest wzrost GFR w tej szczególnej grupie chorych.

Karolina Zawadzka (II miejsce)

Opis publikacji: Karolina Zawadzka, Jan Calissendorff, Ewelina Rzepka, Michał Pędziwiatr, Alicja Hubalewska-Dydejczyk, Henrik Falhamma (2025). The Role of Cortisol Secretion in Pheochromocytomas and Paragangliomas: Clinical and Perioperative Implications. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. https://doi.org/10.1210/clinem/dgaf361

Celem badania było określenie częstości współistniejącej sekrecji kortyzolu w guzach chromochłonnych i przyzwojakach (PPGL) oraz ocena jej wpływu na przebieg kliniczny i okołooperacyjny. Nasze badanie po raz pierwszy na świecie wykazało, że aż 25% guzów chromochłonnych i przyzwojaków wykazuje cechy łagodnej autonomicznej sekrecji kortyzolu (MACS). Projekt został zrealizowany dzięki współpracy ośrodka krakowskiego z prof. Henrikiem Falhammarem z Karolinska Institutet w Sztokholmie, w którym odbyłam miesięczny staż naukowo-kliniczny. Metodyka: Badanie miało charakter retrospektywnej analizy klinicznej przeprowadzonej w dwóch ośrodkach referencyjnych, obejmującej pacjentów operowanych z powodu guzów chromochłonnych i przyzwojaków. Do analizy włączono chorych z dostępnym wynikiem testu hamowania 1 mg deksametazonu (DST) wykonanego przedoperacyjnie oraz potwierdzonym rozpoznaniem histopatologicznym guza chromochłonnego lub przyzwojaka. Z badania wyłączono pacjentów z rozsianymi (przerzutowymi) PPGL, współistniejącymi nowotworami złośliwymi, zaostrzeniem chorób przewlekłych, ciążą, aktywnym zapaleniem wątroby, stosowaniem selektywnych modulatorów receptora estrogenowego, stosowaniem substancji psychoaktywnych w wywiadzie, przyjmowaniem inhibitorów lub induktorów CYP3A4, egzogennych steroidów, leków przeciwpsychotycznych lub trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych. Pacjentki w wieku rozrodczym stosujące doustną antykoncepcję hormonalną odstawiały ją co najmniej dwa miesiące przed wykonaniem testów hormonalnych. Z analizy wyłączono także przyzwojaki głowy i szyi (HNPGL), uznawane za odrębną jednostkę kliniczną ze względu na odmienną patogenezę i przebieg biologiczny. Z dokumentacji medycznej pozyskano dane kliniczne, biochemiczne i obrazowe dotyczące wielkości guza, stężeń metoksykatecholamin i kortyzolu, wyników testu DST, występowania nadciśnienia, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych, a także danych śródoperacyjnych (wahania ciśnienia tętniczego, zapotrzebowanie na leki wazopresyjne i wazodylatacyjne, utratę krwi, czas trwania zabiegu, długość hospitalizacji). Analizy przeprowadzono z użyciem testów nieparametrycznych (Mann-Whitney, chi-kwadrat, test Fishera) oraz modeli regresji logistycznej i liniowej w programach Statistica (StatSoft Polska) i R (R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria), przyjmując istotność statystyczną p < 0,05. Wyniki i możliwość zastosowania klinicznego: W analizowanej kohorcie 106 pacjentów z guzami chromochłonnymi i przyzwojakami stwierdzono, że 25% chorych miało niesupresyjną odpowiedź w teście 1 mg deksametazonu, odpowiadającą fenotypowi łagodnej autonomicznej sekrecji kortyzolu (MACS). Chorzy z MACS i PPGL byli wyraźnie starsi (mediana wieku 66  vs 56 lat w grupie supresyjnej 56 lat), ponadto odsetek kobiet był istotnie wyższy w grupie bez supresji kortyzolu w porównaniu z grupą supresji (84,6% wobec 48,8%; p = 0,001). Pacjenci z MACS mieli istotnie większe rozmiary guza – mediana średnicy wynosiła 5,2 cm, podczas gdy w grupie z prawidłową supresją 4,0 cm. W grupie z MACS i PPGL stwierdzono również wyższe stężenia metoksykatecholamin w moczu oraz osoczu. Ponadto, pacjenci z MACS znacznie częściej prezentowali cukrzycę – przed leczeniem operacyjnym odsetek ten wynosił 50% w porównaniu z 26,8% u chorych bez kosekrecji. Różnica ta utrzymywała się także po operacji, gdy cukrzycę odnotowano u 33,3% pacjentów z MACS oraz 12,7% w grupie z supresją kortyzolu po DST. W zakresie przebiegu okołooperacyjnego wykazano, że chorzy z MACS częściej doświadczali powikłań śród- i pooperacyjnych, częściej wymagali konwersji do zabiegu otwartego, a także cechowali się dłuższym pobytem w szpitalu. Wyniki badania mają kluczowe znaczenie kliniczne i fundamentalnie zmieniają podejście do  przygotowania pacjentów z guzami chromochłonnymi do leczenia operacyjnego. Odkrycie współistniejącej sekrecji kortyzolu w aż jednej czwartej przypadków PPGL wskazuje, że przed planowanym zabiegiem należy rutynowo oceniać pacjentów z PPGL pod kątem hiperkortyzolemii, a u chorych z kosekrecją kortyzolu rozważyć profilaktyczne podanie glikokortykosteroidów w okresie okołooperacyjnym. Po operacji konieczna jest nie tylko czujność onkologiczna, lecz również kontrola zachowania funkcji osi nadnerczowej. Ponadto wykazaliśmy w badaniu zwiększone ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i metabolicznych u pacjentów z PPGL i kosekrecją kortyzolu, zarówno przed, jak i po zabiegu operacyjnym, co podkreśla konieczność uważnej kontroli kardiologicznej i metabolicznej w tej grupie chorych.

 Aleksandra Gamrat-Żmuda (III miejsce)

Opis publikacji: Gamrat-Żmuda Aleksandra, Minasyan Mari, Wysocki Piotr J., Hubalewska-Dydejczyk Alicja, Gilis-Januszewska Aleksandra (2025). Ectopic Cushing's Syndrome in Advanced Small-Cell Lung Cancer (SCLC): Clinical Challenges and Therapeutic Insights. Cancers, 17(10), 1611. https://doi.org/10.3390/cancers17101611

Cel: Praca dotyczy klinicznie wyjątkowo agresywnego wariantu ektopowego zespołu Cushinga związanego z rakiem drobnokomórkowym płuca (ECS-SCLC). Jej celem było porównanie fenotypu klinicznego ektopowego zespołu Cushinga związanego z drobnokomórkowym rakiem płuca z innymi postaciami ECS oraz analiza diagnostyki, leczenia i wyników terapii ECS-SCLC w celu identyfikacji kluczowych markerów pomocnych w procesie rozpoznania i ocenie odpowiedzi na leczenie. W literaturze dominują pojedyncze opisy przypadków ECS-SCLC; niniejsza praca stanowi jedno z pierwszych systematycznych opracowań tej jednostki z analizą jej implikacji klinicznych. Nowatorstwo polega na szczegółowym scharakteryzowaniu profilu klinicznego i biochemicznego ECS-SCLC oraz wskazaniu roli optymalnego postępowania endokrynologicznego w procesie leczniczym Pacjentów. Metodyka: Przeprowadzono retrospektywną analizę pacjentów z ECS diagnozowanych i leczonych w ośrodku referencyjnym w latach 2000–2024. Do badania włączono 39 chorych spełniających kryteria rozpoznania ECS, z czego 7 (18%) miało ECS spowodowany SCLC. Porównanie grup (ECS-SCLC vs. inne przyczyny ECS) obejmowało m.in. dane demograficzne, ogólny stan kliniczny oceniany skalą ECOG, fenotyp kliniczny zespołu Cushinga, choroby współistniejące, czas od pojawienia się pierwszych objawów do rozpoznania, podstawowe parametry laboratoryjne (ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń gospodarki potasowej) oraz czas przeżycia lub długość obserwacji. U pacjentów z ECS-SCLC szczegółowo oceniono przebieg diagnostyczno-terapeutyczny, wyniki badań hormonalnych i obrazowych, zastosowane leczenie oraz odpowiedź kliniczną, mierzoną m.in. poprawą siły mięśniowej (skala Lovetta) i czasem do normalizacji kaliemii. Analiza statystyczna została przeprowadzona w programie IBM SPSS Statistics v29. Wyniki: ECS-SCLC cechował się gwałtowną progresją objawów, ciężkim stanem ogólnym (w skali ECOG), głęboką hipokaliemią oraz szybkim narastaniem miopatii, często przy braku typowych cech przewlekłej hiperkortyzolemii. Nasilenie objawów było istotnie większe niż w pozostałych przypadkach ECS. Badanie sugeruje, że uzyskanie szybkiej biochemicznej kontroli hiperkortyzolemii poprawia stan ogólny i może stać się czynnikiem umożliwiającym włączenie leczenia onkologicznego u chorych z ECS-SCLC. U większości pacjentów zastosowanie osilodrostatu lub metyraponu prowadziło do poprawy siły mięśniowej oraz stabilizacji gospodarki potasowej w czasie umożliwiającym rozpoczęcie terapii przeciwnowotworowej. Jednocześnie podkreślono, że opóźnienie w rozpoznaniu i leczeniu hiperkortyzolemii może uniemożliwić jakiekolwiek leczenie przyczynowe, przez co bardzo istotna jest współpraca wielospecjalistyczna oraz edukacja lekarzy innych specjalności pod kątem odmiennego fenotypu zespołu Cushinga w SCLC.

Regulamin Konkursu o Nagrodę Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego im. Prof. Teresy Starzyńskiej dla młodego członka PTE za najlepszą pracę naukową w obszarze nowotworów neuroendokrynnych opublikowaną w latach 2024-2025

> Regulamin nagrody